18/06/2017 - 08:53

Không hờ hững trước cái xấu, đừng làm cuồng, viết vội

“Cảm ơn nhà báo kịp thời thông tin mà chúng tôi nắm được tình hình, sự việc chúng tôi kịp thời chấn chỉnh, giải quyết tiêu cực,... Lần sau, mong nhà báo hãy thông tin kịp thời nhé. Cảm ơn nhiều!” - Đó là những lời mà tôi từng nghe được. Tuy nhiên, không phải ai cũng mạnh dạn nhìn nhận những hạn chế của mình bởi “sự thật mất lòng” nên không ít lần, nhà báo bị phản ứng, nhất là đối với những người viết về đề tài phản biện.

Phóng viên Lê Đức (thứ 2, từ trái qua) trong chuyến tác nghiệp tại biên giới

Việc phản hồi thông tin trên báo chí được Luật Báo chí 2016 quy định cụ thể. Độc giả và người bị phản biện có quyền phản hồi lại bài viết. Tuy nhiên, phản hồi của họ không phải vì nội dung đăng tải sai. Ngược lại, họ vẫn thừa nhận những thông tin bài viết là hoàn toàn đúng nhưng vẫn bức xúc. “Việc anh nói là đúng nhưng vì sao tôi có bao nhiêu là cái tốt đẹp, anh không nói mà khi làm sai điều gì, anh lại thu thập rồi viết bài?”. 10 năm vào công tác tại Báo Long An, tôi nhận biết bao câu hỏi như thế.

Là người làm báo, tôi không dửng dưng trước bất cứ cái gì xảy ra xung quanh mình, mỗi sự việc, mỗi nhân vật đều có thể là đề tài để tôi viết báo. Tôi không chọn “cay, đắng” mà bỏ qua “đường, mật”, và ngược lại, tôi sẵn sàng chọn “đường thẳng bằng phẳng” để đi nhưng cũng không ngại bước vào những “con đường cong, gồ ghề, lầy lội”. Sự sòng phẳng của người đưa tin là như thế.

Với tôi, trước cái “đẹp” và “xấu”, tôi sẽ viết cả hai, bởi thực tế cả hai đều có những hiệu quả (tuy nhiên, không phải cái gì cũng viết mà còn tùy thuộc vấn đề, cái đó là gì, thế nào, bản chất, mang lại hiệu quả như thế nào,... chứ không phải tìm kẽ hở để bắt bẻ, viết bài đăng báo để “chọc quê”, xoáy sâu nỗi đau, lầm lỗi trong quá khứ của người khác, gây khó cho ai đó hoặc cố tình làm nên những “quả bom” truyền thông). Nói đến các đề tài phản biện thì bao giờ cũng đối diện với nhiều khó khăn, từ thu thập thông tin, chứng cứ,...

Thực tế, người viết phản biện đôi khi giống như người đứng ngoài ánh sáng, trong khi đó, cá nhân và đơn vị bị phản biện thì cứ như người nấp trong bóng tối vì họ luôn muốn giấu kín những tồn tại, hạn chế, sai phạm,... Để đưa sự thật trong bóng tối ra ánh sáng không phải là điều dễ dàng nếu người viết báo thiếu kỹ năng, bản lĩnh, thiếu sự kiên trì và không nắm vững vấn đề, kể cả luật pháp.

Vì thế, người làm báo phải trau dồi phương pháp, kỹ năng khai thác, thu thập thông tin; cách giao tiếp, cách sống;... để xây dựng lòng tin bền vững đối với người khác. Nếu có được lòng tin và sự thấu hiểu từ các đồng chí lãnh đạo, cơ quan, đơn vị là điều thuận lợi cho nhà báo tác nghiệp. Có thể khi viết khen thì cá nhân, tổ chức ấy hiểu rằng, đó là lời khen thật lòng; nếu bài viết mang tính phản biện, phê bình thì cá nhân, tổ chức đó cũng hiểu rằng, bài viết đang hướng tới sự thật, sự trong sáng với mục đích xây dựng, góp ý, chân tình để có giải pháp chấn chỉnh vì lợi ích chung, vì sự phát triển. Ngoài tạo lòng tin, chúng tôi cũng rất cần sự hợp tác, trải lòng, thấu hiểu của cá nhân, đơn vị được phản biện.

Theo tôi, điều này còn tùy thuộc vào tư duy của cá nhân, tổ chức đó. Bởi, nếu cứ muốn giấu kín sự việc thì sẽ rất khó. Điều đó cũng có nghĩa, có nhiều sự việc người làm báo và cơ quan, tổ chức, cá nhân được phản biện không có chung sự thấu hiểu nhau.

Vậy tại sao báo chí và cá nhân, tổ chức không cùng hợp tác để đi đến một sự thật? (tất nhiên, điều này không phải dễ vì trong đó có nhiều vấn đề như quyền lợi riêng, che giấu vi phạm,...).

Thực tế thời gian qua, báo chí, trong đó có Báo Long An phối hợp hiệu quả với các đơn vị, tổ chức để phản ánh đúng thực tế. Qua đó, giúp ngành chức năng điều chỉnh, giải quyết những hạn chế, bất cập.

Với tôi, sau mỗi bài viết phản biện, tôi không dám chắc sẽ được sự vào cuộc giải quyết ngay những tồn tại, hạn chế từ các cấp, các ngành liên quan và thậm chí có thể sẽ không bao giờ được giải quyết. Tuy nhiên, tôi luôn hy vọng, chờ đợi, theo dõi nó, có thể 1 tháng, 2 tháng, thậm chí cả năm,... Tất nhiên, niềm vui sẽ lớn hơn khi một tác phẩm báo chí ra đời có hiệu ứng thông tin, hiệu ứng xã hội và được xử lý, giải quyết thỏa đáng,...

Giữa trưa, đang lúc mệt mỏi nhưng khi tiếng chuông điện thoại reo lên và giọng nói bên kia báo tin: “Sự việc nhà báo viết, tòa soạn đăng tải được giải quyết rốt ráo, công bằng, theo pháp luật, cái xấu bị trừng trị, chế ngự...”. Là tác giả bài viết, nghe được thông tin đó, tôi như có thêm sinh lực để tiếp dấn thân với nghề.

Niềm vui được nhân đôi khi những bất cập trong bài viết được giải quyết nhưng nỗi buồn cũng chẳng kém nếu như những bài viết phản biện về những điều sai trái, vi phạm pháp luật rất rõ ràng nhưng rồi chẳng ai giải quyết, xử lý thỏa đáng. Sai trái vẫn tồn tại, bất chấp pháp luật - một cảm giác thật buồn phải không? Nghề báo là vậy đó, vui - buồn - trăn trở - sướng - khổ cứ luôn đồng hành.

Truyền thông, báo chí càng có sức mạnh trong thời đại bùng nổ thông tin, là kênh giám sát, phản biện xã hội (phản biện cả hạn chế lẫn những bất cập, kể cả cơ chế, chính sách, văn bản,... để tìm ra những điều tốt đẹp nhất, giúp quản lý xã hội tốt hơn).

Trong đó, phản biện trên báo chí có nhiều sức mạnh bởi nó tạo ra dư luận rất lớn và nhiều khi có thể xoay chuyển cả một vấn đề gì đó, ảnh hưởng rất lớn đến cá nhân, tổ chức và cả tương lai, sự nghiệp,... Và đằng sau đó là miếng cơm, manh áo, danh dự, phẩm giá của con người, tổ chức. Người làm báo cần ý thức rõ điều này.

Vì thế, hãy phản biện có lý trí, vì mục đích trong sáng, chứ đừng lạm dụng phản biện theo kiểu “lựa chiều”, gió chiều nào thì xoay chiều đó, hay vì những mục đích vụ lợi, cá nhân và nhiều toan tính. Và để phản biện đúng, chính xác vấn đề nhằm tránh gây ra những hậu quả cho cá nhân, tổ chức và kể cả cá nhân mình, tòa soạn thì trước mọi thông tin, chúng ta phải luôn kiểm chứng, tìm hiểu kỹ, xác minh rõ ràng từ nhiều nguồn khác nhau. Đừng làm cuồng, viết vội!

Người viết phản biện đôi khi giống như người đứng ngoài ánh sáng, trong khi đó, cá nhân và đơn vị bị phản biện thì cứ như người nấp trong bóng tối vì họ luôn muốn giấu kín những tồn tại, hạn chế, sai phạm,... Để đưa sự thật trong bóng tối ra ánh sáng không phải là điều dễ dàng nếu người viết báo thiếu kỹ năng, bản lĩnh, thiếu sự kiên trì và không nắm vững vấn đề, kể cả luật pháp.

Lê Đức

Chia sẻ bài viết